27 iseggasen segmi i γ-yeǧǧa Dda Sliman
http://www.tamurt.info/27-iseggasen-segmi-i-%CE%B3-ye%C7%A7%C7%A7a,180.html?lang=taq\
Ass n 28 di yennayer 1983 isuffeγ tarwiḥt-is unaẓur n ccna aqbayli Sliman Σazem berra n tmurt n lejdud-is, anda mazal imiren ttidirent snat n yessetma-s: Wardiya d Ḥğila. Tamettant-is tella-d di tγiwant n ’Moissac’ di Fransa. Ass-nni d Radyu Beur, d Radyu Tamaziγt akked tilizri n Fransa : Antenne 2 i d-yefkan isali n tmettant n Sliman Σazem. Ass n 30 di yennayer, usan-d aṭas n lγaci iqbayliyen si yal tama n Fransa i wakken ad awzen fell-as. Tawacult-is iqerben tella teḥḍer: ama d tameṭṭut-is ’Lucienne’ umi qqaren Malika (temmut deg useggas n 1995), ama d atmaten-is : Waεli (1913-2002) Σli (immut di 2005) d Buğmεa, i yettidiren di Fransa, d warraw-nsen akk, ama d weltma-s Wardiya (temmut di 2006) i d-yussan si tmurt imiren. Azekka nni, ass n 31 Yennayer, i yenṭel.
Sliman Σazem , mmis n Laεmara d Yamina, ilul ass n 19 ctember Ctember Septembre (tzayur) 1918 di taddart Agni Geγran, I d-yezgan di lɛerc n At Sedqa, di tama Iwaḍiyen. Azal n Sliman ƐΣazem di tmedyazt, d azal n Si Muḥ u Mḥand, amedyaz aqbayli n lqern wis XIX. Cukeγ ur nγelleḍ ara ma nenna-d: Sliman ƐΣazem yella i lqern wis XX ayen yella Si Muḥ u Mḥand i lqern wis XIX. Ur nettu ara belli Sliman ƐΣazem yudder-d Si Muḥ u Mḥand di kra n tezlatin ines.
Tuddert-is
Yiwen ur s-yenna belli Sliman Σazem, mi yella d agrud, ad d-yeffeγ d anaẓur ifazen n ccna aqbayli. Illa d mmis umekraz (ufellaḥ), deg uγerbaz ur ifaz ara aṭas, akken qqaren. Aqerruy-is iweha sanda nniḍen u yella d win iḥemmlen timucuha n ’La Fontaine’. Dγa d annect-a i d-yeğğan later deg umecwar-ines n tẓuri d ccna, imi di tezlatin-ines yessexdam aṭas iseγwan.
Sliman Σazem yeffeγ tadart-is bezzaf d ameẓyan. yella di leεmer-is 11 isseggasen asmi iruḥ ar Lezzayer tamanaγt i wakken ad yexdem ɣer Irumyen di tama n Sṭawali di Lezzayer tamanaγt. Asmi yewweḍ 19 isseggasen izger ill agrakal γer Fransa, ar tγiwant n Lleγwi (Longwy), I d-yezgan di tama usamar n Fransa, anda yebda ixeddem deg yiwet n Luzin, uqbel ad isɛedi lɛesker-is, u ad yettekki di ṭrad-nni umi qqaren ’Issoudun’. Deg 1940, iffeγ-d si lɛesker, u iruḥ ar tγiwant n Paris anda ixdem daxel uderbuz ’Métro RATP’ (akken yeqqar di yiwet ger tezlatin-ines). Sin iseggasen umebɛed, wint lɛesker n Lalman ar Rhénanie di tama umalu n Lalman, ar wasmi I d-tewwi tilelli Fransa deg 1945. Kra iseggasen akin, yeṭṭef yiwet n lqahwa din di ’Paris’, anda yella icennu i yiminigen.
Taγect tamezwarut-ines d A Muḥ a Muḥ isufeγ-itt-id γef iminigen. D tizlit I d-yeldin abrid i wazal n 50 iseggasen n ccna iwennɛen. Asmi i tewwi Lezzayer azarug-ines deg useggas n 1962, Sliman Σazem yekkat aṭas deg udabu azzayri. I waya yella megdul di Rradyu n teqbaylit ger iseggasen n 1967 ar 1988. Aṭas inaẓuren n ccna n teqbaylit i yerran tajmilt i Sliman Σazem. Gar-asen Lwennas Maεtub mačči kan di yiwet n taγect. Qqaren Sliman Σazem d ’Jean de la Fontaine’ n Leqbayel Sliman Σazem yella d win ikaten aṭas s inumak (lmeɛnat), imi d win i d-isenṭaqen iγersiwen di tezlatin ines: Izem, Uccen, Amqerqer, Azger, Aγyul, Aserdun, Ayaziḍ, Amcic, Aqjun, Taweṭṭuft, Tassekurt, Inisi, Awtul, … atg. I waya umi kra iγmisen d ineγmasen n Fransa semman-as i Sliman Σazem : ’Jean de la Fontaine Kabyle’.
Ayen γef yecna
Nezmer ad d-nini belli Sliman Σazem, ulac γef wacu ur yecni ara. Yal aḥric n tmeddurt n imdanen ur t-yeǧǧi ara, ladγa iγeblan i d-ttmagaren di ddunit. Yecna γef yimnekcem afransi (Ffeγ ay ajrad tamurt-iw), γef uzarug n tmurt (Iḍehr-d wagur, itebɛ-it-id yitri), tafsut imaziγen (γef teqbaylit yuli wass), tajaddit (Lejdud, A Taqbaylit a Tigejdit), tayri (nekk akk d kem), aɛebbuḍ, idrimen, tazmert, lbaṭel, lmut, tagmat, lγerba, ’carte de résidence’, ddunit, atg. Dayen i yeǧǧan lγaci qqaren-d : ur d-yeǧǧi Sliman ayen a d-nini, imi kullci yenna-t-id.
Sliman Σazem yella d anagi n ddunit i nettwali txetter, ur iban s anda i tetteddu, aken yeqqar deg yimeslayen-is: Ilah γaleb, Kullci yeqleb, Zzman tura yexxerweḍ, atg. Tuγac n Sliman Σazem d tugniwin n tmetti Timetti
Timettiyin
Tmetti
Tmettiyin Société(s) ideg yettidir. Di tezlatin-ines, yehder-d γef zik d tura. Ar Sliman ƐΣazem, zik tella nniya, nnif d tegmat, ma d tura d aɛebbuḍ, d idrimen, d leḥsed, atg. Annect-a yakk yecnat s imeslayen iḥerfiyen: aḥafid a ṣeṭṭar, lqern 14, ṣaḥa di lweqt aγeddar, atg. Ulama deg tallit-ines, llan aṭas inazuren n ccna n teqbaylit i yecnan γef lemḥayen n lγerba, maca Maca Mais γer waṭas n Leqbayel Sliman Σazem yella d win i tt-yecnan ugar, imi lγerba tejreḥ ul-is nezzeh. Asmekti-s γef tmurt n Leqbayel dima yella di tezlatin-ines, am : D aγrib d aberrani, Ay afrux ifirelles, a tamurt-iw ɛzizen, atg.
Sliman Σazem, γas aken yecna γef leɛwayed, u yella yessaram akken Leqbayel ad ṭṭfen deg-sen, lameɛna tamuγli ines ar umaḍal amaḍal
umaḍal monde atrar tella meqqret. Yella d win i yettwalin acu ara yeḍrun ar zdat. Deg umedya deg yiseggasen n 60 I d-yenna : zik d Rrus d Marikan, tura yerna-d Cinwa. Yesɛa daγen isefra n necraḥa d utihi γef tsertit Tasertit
Asertan
Tasertant
Isertanen
Tisertanin
Tsertit Politique, Politicien, Politicienne, Politiques tagreγlant, am di tezlatin n: Amek ara nili ṣuṣṭa, Terwi tebberwi, atg.
Tizlatin n Sliman Σazem
1. A Muḥ A Muḥ (Ma tedduḍ ad nruḥ). Alqem (version) 1u i d-yeffγen deg 1948
2. Aṭṭas i sebreγ (akked Bahia Faraḥ)
3. Nek akk d kem (akk d Fadma Zuhra)
4. Nek d lmir (s teqbaylit d taɛrabt n Lezzayer)
5. Akk-agi d-yeffeγ lexber
6. Amek ad nilli ṣuṣta (s teqbaylit d taɛrabt n Lezzayer)
7. Ddebza u ddmaγ (akked Muḥemmed Ḥilmi)
8. Lalla Margaza
9. Zzher ddi ččina
10. Annaγ ay aɛebuḍ (Alqem wis 1)
11. Ṣelliw af nnbi
12. Ay ul-iw utub
13. Allah γaleb
14. A Rrebi Almudebber (Alqem wis 1)
15. Ata lqum
16. Tixer-as i leɛbed ad yehḍer (akked Muḥemmed Ḥilmi)
17. Idrimen idrimen
18. Dunnit tettγurru
19. Ur yi-d-qqar
20. Rebbi kečč d amɛiwen
21. Ay ul-iw ili-k d lḥerr
22. Zzman yexxerweḍ
23. Aḥbib n wul-iw iruḥ
24. Afrux ifirellas
25. Ffeγ ay ajrad tamurt-iw
26. D aγrib d aberrani
27. Zzux d lmecmel
28. Iḍher-d wagur
29. Neḍleb Rebbi ad aγ-yeεfu
30. Berka-yi tissit n ccrab
31. Nettruḥ u nettuγal
32. Ikfa laman
33. In-as i leflani (Alqem wis 1: truḥ)
34. Aya tmurt-iw (Alqem wis 1: truḥ)
35. Terwi tebberwi
36. Azger yeɛqel gma-s
37. Lahbab lewqet-a
38. Zzman lγaṭi
39. A kem-yexdeε rebbi a ddunit
40. Babaγayu
41. A Muḥ A Muḥ (Ma ad tedduḍ ad nruḥ). Alqem wis 2 i d-yeffγen deg 1967
42. Amqerqer n umdun
43. Taqsiṭ n umqerqer
44. In-as i leflani (Alqem wis 2 I d-yeffγen deg 1967)
45. Tseɛṭac meγres
46. A tamurt-iw ɛzizen
47. A tigejdit
48. Aha lala lala
49. Annaγ ay aɛebbuḍ (Alqem wis 2 I d-yeffγen deg 1967)
50. Argaz d tmeṭṭut
51. A Rebbi lmudebber (Alqem wis 2 i d-yeffγen deg 1967 neγ 1968)
52. Ay amuḍin
53. Ay ul-iw henni-iyi
54. Cfiγ ttuγ
55. Ur k-εyiγ
56. Ay anekkar n leḥsan
57. Wah Rebbi Wah?!
58. Muḥend Uqasi
59. Eyya wiyak a Ḥmed
60. Lqern 14
61. Lful d yibawen
62. Tlata yeqjan
63. Diminu
64. Ttnadiγ ad ccetkiγ
65. A Madame encore à boire
66. Amenṭas
67. A win yellan d lfahem ( aḍebsi ureγ deg 1970)
68. Lweqt aγeddar
69. Gummaγ ad d-mmektiγ
70. I lukan d ulac lukan
71. Ul-iw baqi yettxemim
72. Wiyak a lfahem
73. Ad nxemmem
74. A tagiṭart-iw
75. A tmurt-iw (Alqem wis 2 s tgiṭart kan)
76. Asefru
77. Bunadem
78. Dda Meẓyan
79. Ddunit
80. Zzher iɛewjen (Akked Ccix Nurdin)
81. Lejdud n zik
82. Nekni i d nekni
83. Si Muḥ Umḥend yenna-d
84. Si zik
85. Tabrat
86. Taqbaylit
87. Taqsiṭ n lewḥuc
88. Taqsiṭ n Muḥ
89. Wa ibenu wa itthuddu
90. Ya Muḥand
91. Yir lexber n lmut
92. Zik γileγ d aqeṣṣer
93. La Carte de résidence
94. Tasekkurt
95. Wid ijebben leqlam
96. Yyaw ad teẓrem
97. Aheddad n At Yenni
98. Mlet-iyi-d ma tecfam
99. D nekni i d nekni
100. Ddunit akka i telḥad
Racid At Ali Uqasi (Begnan)